Współczesny fenomen – maślanu sodu w zdrowiu jelit

Maślan sodu (ang. sodium butyrate), inaczej sól sodowa kwasu masłowego, jako związek naturalnie występujący w jelicie grubym jest produkowany przez bakterie mikroflory. Stanowi kluczowe źródło energii dla kolonocytów, czyli komórek budujących jelita. W czym tkwi jego fenomen? Dlaczego jest tak ważny w zachowaniu prawidłowego funkcjonowania jelit?

Maślan sodu – naturalny związek o niezwykłych właściwościach

Maślan sodu jest zaliczany do organicznych związków chemicznych i wchodzi w skład krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych. Powstaje w jelicie grubym w procesie fermentacji węglowodanów i oligosacharydów, które nie uległy rozpuszczeniu po spożyciu, w tym przede wszystkim błonnika, inuliny, mannitolu oraz sorbitolu. W procesie tym biorą udział bakterie z rodzaju Clostridium, Eubacterium, Firmicutes i Fusobacterium.

Sól sodowa kwasu masłowego jest bazowym źródłem energii dla komórek budujących nabłonek jelita, czyli kolonocytów. Co ważne, jego przemiany biochemiczne dostarczają tym strukturom ok. 80 proc. potrzebnej energii.

Liczne badania naukowe wykazały, że suplementacja maślanu sodu może wspomóc farmakologiczne leczenie wielu chorób o podłożu zapalnym, nie tylko przewodu pokarmowego (np. choroby Leśniowskiego-Crohna), ale także niektórych chorób neurodegeneracyjnych, a zwłaszcza choroby Parkinsona i Alzheimera, wpływając korzystnie na procesy plastyczności sieci komórek nerwowych.

Maślan sodu występuje fizjologicznie w jelitach człowieka (najwyższe stężenie w okrężnicy), ale także jego źródła można szukać w niektórych produktach spożywczych.

Źródłami niewielkich ilości maślanu sodu są:

• produkty mleczne, w tym jogurty, sery podpuszczkowe i krowie mleko;
• produkty fermentacji mlekowej, np. kiszona kapusta.

Wpływ maślanu sodu na zdrowie jelit

Maślan sodu jest dobrym materiałem do badań naukowych, ponieważ wyróżnia się dużą stabilnością, stałym stanem skupienia, a w środowisku wodnym zostaje przekształcony w kwas mlekowy.

Na podstawie wyników badań naukowych i klinicznych dowiedziono, że maślan sodu:

• tworzy barierę ochronną dla komórek nabłonka jelit dzięki zdolności do aktywacji produkowania mucyn śluzowych oraz zmniejsza jego przepuszczalność;
• zapobiega utracie wody z kolonocytów, co chroni przed utratą cennych elektrolitów, np. podczas biegunki;
• wspiera regenerację śluzówki jelit;
• zabezpiecza błonę śluzową jelit przed destrukcyjnym działaniem enzymów trawiennych;
• poprawia perystaltykę jelit, pozytywnie wpływając na metabolizm organizmu;
• zwiększa wchłanialność niektórych mikro- oraz makroskładników, w tym żelaza, wapnia i magnezu;
• zmniejsza stan zapalny w jelitach;
• pobudza namnażanie się tzw. dobrych bakterii jelitowych, wpływając na zachowanie optymalnej bioróżnorodności mikroflory;
• stanowi główne źródło energii dla jelita grubego.

Co ciekawe, badania przeprowadzone przez m.in. Mederle i wsp. wykazały, że substancja ta może okazać się skuteczna w terapii raka jelita grubego. Okazało się bowiem, że maślan sodu może modulować krytyczne geny apoptotyczne i cyklu komórkowego, zakłócać proliferację komórek nowotworowych i pokonywać mechanizmy oporności.

Prozdrowotna rola maślanu sodu nie ogranicza się wyłącznie do jelit i układu pokarmowego. Szczególnie interesujące wydają się badania przeprowadzone przez Wang i wsp., którzy wykorzystując mysi model choroby Alzheimera, dowiedli, że maślan sodu pobudza różnicowanie astrocytów w kierunku komórek o działaniu neuroprotekcyjnym, co może pozytywnie wpływać na zdolności poznawcze.

Dla kogo maślan sodu?

Wsparcie prawidłowej pracy jelit jest kluczowe dla zdrowia, począwszy od trawienia, poprzez zachowanie optymalnej masy ciała, a skończywszy na sprawnej pracy mózgu. Maślan sodu w postaci suplementu diety może stanowić wsparcie leczenia wielu schorzeń dotykających układ pokarmowy.

Maślan sodu jest rekomendowany dla osób z:

• przerostem flory bakteryjnej jelita cienkiego (ang. Small Intestinal Bacterial Overgrowth, SIBO);
• wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego;
• nawracającymi wzdęciami i/lub zaparciami;
• biegunkami o podłożu bakteryjnym, wirusowym lub idiopatycznym (niewiadomego pochodzenia);
• chorobą uchyłkową jelita grubego;
• zespołem jelita drażliwego;
• chorobą onkologiczną, u których w wyniku leczenia (np. radioterapii) nastąpił niedobór krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych;
• zespołem Leśniowskiego-Crohna.

Niedobory maślanu sodu są obserwowane przede wszystkim u osób stosujących dietę ubogą w błonnik pokarmowy lub cierpiących na zaburzenia flory bakteryjnej, np. w przypadku długotrwałej antybiotykoterapii. Wówczas konieczna może okazać się suplementacja. Jak wybrać odpowiedni preparat?

Maślan sodu – w jakich formach występuje?

Na rynku suplementów diety maślan sodu jest dostępny w kilku postaciach – proszku, tabletek lub kapsułek, w tym mikrokapsułek. Wybór odpowiedniej formy tej substancji powinien być poprzedzony konsultacją z lekarzem, zwłaszcza jeżeli dotyczy pacjentów z aktywną chorobą układu pokarmowego. Warto upewnić się, że suplement diety pozwala na stopniowe uwalnianie substancji aktywnej w jelicie.

 

Bibliografia

1. Waśko-Czopnik, Znaczenie maślanu sodu w leczeniu chorób czynnościowych i zapalnych jelit, „Gastroenterologia Praktyczna” 2018, vol. 2, nr 39, s. 45-52.
2. Mederle, A.L.; Semenescu, A.; Drăghici, G.A.; Dehelean, C.A.; Vlăduț, N.-V.; Nica, D.V. Sodium Butyrate: A Multifaceted Modulator in Colorectal Cancer Therapy. Medicina 2025, 61, 136.
3. Hodgkinson K, El Abbar F, Dobranowski P, Manoogian J, Butcher J, Figeys D, Mack D, Stintzi A. Butyrate's role in human health and the current progress towards its clinical application to treat gastrointestinal disease. Clin Nutr. 2023 Feb;42(2):61-75.
4. Głąbień, M., Miłkowski, P., Kuśnierz, A., Kusiak, K., Aleksandrowicz, D., Wieczorek, O., Jakubczak, Z., Zimniak, M.W., Śliwiak, P. and Kondratowicz, A. (2024). Sodium Butyrate as Gut Microbiota Modulators: Mechanisms of Action and Potential Clinical Applications - Literature Review and New Perspectives. Quality in Sport, 27, p.55233. doi:https://doi.org/10.12775/qs.2024.27.55233.
5. Zhang Y, Xu S, Qian Y, Mo C, Ai P, Yang X, Xiao Q. Sodium butyrate ameliorates gut dysfunction and motor deficits in a mouse model of Parkinson's disease by regulating gut microbiota. Front Aging Neurosci. 2023 Jan 25;15:1099018.
6. S Facchin, M Calgaro, M Pandolfo, C De Barba, B Barberio, F Zingone, N Vitulo, E V Savarino, P859 Sodium Butyrate supplementation significantly improved clinical outcomes and quality of life in patients with Crohn’s Disease – results from a randomized placebo-controlled study, Journal of Crohn's and Colitis, Volume 18, Issue Supplement_1, January 2024, Pages i1580–i1581.

Wang C, Zheng D, Weng F, Jin Y, He L. Sodium butyrate ameliorates the cognitive impairment of Alzheimer's disease by regulating the metabolism of astrocytes. Psychopharmacology (Berl). 2022 Jan;239(1):215-227.