Odporność zaczyna się w jelitach

Układ odpornościowy jest codziennie wystawiany na wiele prób, zwłaszcza kontakt z wirusami, bakteriami, grzybami, toksynami i pyłami zawieszonymi. Od jego kondycji zależy, czy w organizmie rozwinie się choroba, stan zapalny, czy też dojdzie do uszkodzeń narządów wewnętrznych. W ostatnich latach naukowcy dowiedli, że wsparcie mikrobioty jelitowej jest kluczowe dla zachowania odporności.

Bakterie w jelitach a odporność

Termin mikrobioty jelitowej odnosi się do ogromnej społeczności mikroorganizmów zamieszkujących nasze jelita, pełniącej kluczową rolę w kształtowaniu odporności. Skład mikrobioty wpływa na dojrzewanie limfocytów T i B oraz produkcję przeciwciał.

W ostatnich dekadach przeprowadzono dziesiątki badań naukowych i na podstawie ich wyników opublikowano artykuły dotyczące roli flory bakteryjnej w kształtowaniu odporności. Dysbioza jelitowa, czyli zaburzenie homeostazy bakteryjnej, stoi u podłoża wielu jednostek chorobowych, w tym m.in. zespołu jelita drażliwego, cukrzycy typu 2, otyłości, a także alergii.

Komunikacja osi jelita – układ odpornościowy

Oś jelita – układ odpornościowy opiera się na ciągłej wymianie sygnałów między komórkami budującymi nabłonek jelitowy, bakteriami jelitowymi a komórkami odpornościowymi. Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (ang. short chain fatty acid, SCFA) produkowane przez bakterie przeprowadzające fermentację błonnika wykazują działanie przeciwzapalne i dodatkowo wspierają barierę jelitową. Z kolei patogenne bakterie lub dysbioza mogą uszkadzać tę barierę, prowadząc do translokacji bakterii i aktywacji odpowiedzi zapalnej systemowo.

Skład i jakość bakterii zamieszkujących jelita wpływa także na mechanizmy odpowiedzi wrodzonych i nabytych – aktywację komórek dendrytycznych, które prezentują antygeny limfocytom T. Homeostaza mikrobioty sprzyja zachowaniu równowagi między odpowiedzią prozapalną a tolerancją. Jest niezbędna dla ochrony przed infekcjami, ale też zapobiegania chorobom autoimmunologicznym czy alergiom.

W ostatnich latach liczne badania sugerują, że interwencje dietetyczne (np. probiotyki, prebiotyki) mogą korzystnie modulować mikrobiotę i tym samym wspierać odporność. Choć mechanizmy te są nadal badane, istnieje coraz więcej dowodów na ich potencjalne zastosowanie w profilaktyce i terapii chorób przewlekłych związanych z układem immunologicznym.

Suplementy wspierające układ odpornościowy

Wspieranie odporności powinno zaczynać się od zdrowej diety (bogatej w łatwo przyswajalny błonnik, antyoksydanty i niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe, a także regularne nawadnianie) i systematycznej aktywności fizycznej.

Aby zadbać o florę jelitową, nie wolno zapominać o spożywaniu produktów fermentowanych (bez dodatku cukru), w tym przede wszystkim maślanek, kefirów i jogurtów naturalnych, ponieważ są one źródłem dobroczynnych probiotyków. Spożywanie świeżych warzyw i owoców, zawierających błonnik, wspiera produkcję tzw. dobrych bakterii.

Niektóre suplementy diety sprzyjają rozrostowi mikroflory jelit, przez co wspierają prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego. Na szczególną uwagę zasługuje maślan sodu i colostrum.

Maślan sodu

Maślan sodu, czyli sól sodowa kwasu masłowego, wspiera odporność poprzez kilka mechanizmów. Po pierwsze, sprzyja regeneracji śródbłonka jelitowego, co wzmacnia integralność tej bariery i tym samym chroni przed wnikaniem chorobotwórczych patogenów. Po drugie, sprzyja produkcji energii w postaci ATP dla komórek jelit (kolonocytów), dzięki czemu mogą one zachować pełną funkcjonalność. Po trzecie, redukuje stany zapalne i usprawnia perystaltykę jelit.

Suplementowanie maślanu sodu jest rekomendowane przede wszystkim osobom, które chcą zadbać o układ trawienny, borykają się z problemem biegunek, wzdęć i zaparć, a także jako wsparcie leczenia chorób zapalnych jelit.

Colostrum

Drugim ciekawym suplementem jest colostrum – siara bydlęca, bogata w immunoglobuliny, laktoferynę, witaminy, minerały i czynniki wzrostu. Jest ona pierwszym mlekiem produkowanym przez ssaki tuż po porodzie. Colostrum może wspierać odporność poprzez bezpośrednie działanie przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe oraz stymulację odpowiedzi immunologicznej. Badania sugerują, że może zmniejszać ryzyko infekcji dróg oddechowych, zwłaszcza u osób aktywnych fizycznie lub narażonych na intensywny wysiłek.

W suplementach diety najczęściej wykorzystuje się siarę bydlęcą, inaczej colostrum bovinum. Jest ona pozyskiwana z wymion krów w pierwszych dobach po porodzie cieląt. Dostępna jest w kilku formach: proszku, kapsułek, a nawet kropli.

Podsumowanie

Suplementy te działają wspierająco na osi jelita – układ odpornościowy. Maślan sprzyja równowadze mikrobioty jelitowej, zmniejsza przepuszczalność jelit i ogranicza stan zapalny. Colostrum zaś dostarcza gotowych czynników odpornościowych i wspiera rozwój zdrowej mikroflory. Ich stosowanie powinno być jednak przemyślane i najlepiej konsultowane z dietetykiem lub lekarzem.

Choć coraz więcej badań potwierdza potencjał tych suplementów, nie zastępują one zdrowej diety, snu i ruchu. Stanowią uzupełnienie stylu życia prozdrowotnego, które – stosowane rozsądnie – może pomóc w budowaniu silniejszej i bardziej zrównoważonej odporności.

Bibliografia

1. M. Gałęcka, Baińska A.M. i A. Bartnicka, Znaczenie mikrobioty jelitowej w kształtowaniu zdrowia człowieka – implikacje w praktyce lekarza rodzinnego. Forum Medycyny Rodzinnej 2018, tom 12, nr 2, 50–59.
2. Honda, K. and Littman, D.R. (2016), The microbiota in adaptive immune homeostasis and disease, Nature, 535(7610), pp.75–84. doi: https://doi.org/10.1038/nature18848.
3. Canani, R.B. (2011), Potential beneficial effects of butyrate in intestinal and extraintestinal diseases. World Journal of Gastroenterology [online] 17(12), p. 1519, available at: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3070119/.