Czynniki zwiększające ryzyko powstawania nowotworów

 

Choroba nowotworowa jest grupą chorób, w których komórki organizmu dzielą się w sposób niekontrolowany , zaś nowo powstałe komórki (nowotworowe ) nie różnicują się w typowe komórki tkanki. Pojęcia „Rak” , czyli „Carcinoma” w medycynie używa się wyłącznie w przypadku złośliwych nowotworów nabłonkowych. Przeciętny okres rozwoju guza o średnicy 1 cm wynosi 5 lat ( niektóre nowotwory potrzebują na to kilkadziesiąt lat, zaś wzrost bardzo agresywnych może wynieść zaledwie miesiące).

Istnieje wiele powodów powstawania chorób onkologicznych, choć niestety na niektóre  rodzaje nowotworów ,medycyna nadal nie zna dokładnie sprecyzowanej przyczyny.

 

Lista czynników decydujących o zdrowiu człowieka według Światowej Organizacji Zdrowia -World Health Organization):

• styl życia (nieprawidłowe odżywianie, niska aktywność fizyczna, problemy emocjonalne, używki ) – 50%,
• środowisko – ( promieniowanie RTG i jonizujące, substancje chemiczne ) - 20%,
• czynniki genetyczne – 20%,
• opieka zdrowotna – 10%.

 

Styl życia a rak

Według najnowszych szacunków 2 do 4 proc. wszystkich przypadków nowotworów spowodowanych jest pośrednio lub bezpośrednio przez alkohol. Regularne picie alkoholu zwiększa ryzyko wystąpienia raka jamy ustnej, gardła, przełyku, krtani, wątroby i piersi u kobiet.
W największym stopniu za rakotwórczy efekt związany z piciem alkoholu odpowiada aldehyd octowy, który jest toksycznym produktem trawienia etanolu. Palenie tytoniu potęguje działanie alkoholu. Również sam alkohol ułatwia i przyspiesza wnikanie substancji rakotwórczych zawartych w dymie papierosowym w obrębie jamy ustnej i gardła. 

Nieprawidłowa dieta, to kolejna z przyczyn powstawania nowotworów. Międzynarodowa Agencja ds. Badań nad Rakiem (IARC) uznała , że nadwaga ( i otyłość  wiążą się z podwyższonym ryzykiem zachorowania na raka okrężnicy, gruczolakoraka przełyku, raka piersi , trzonu macicy ,nerki oraz trzustki. Zaś analiz prowadzonych dla Amerykańskiego Towarzystwa ds. Walki z Rakiem wynika, że ryzyko rozwoju raka okrężnicy przy BMI przekraczającym 30 kg/m2, było większe o 75 proc. dla mężczyzn i o 25 proc. dla kobiet w porównaniu z osobami o prawidłowej masie ciała. Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje spożywanie produktów roślinnych  w ilości co najmniej 400g dziennie. Związki chemiczne zawarte w roślinach w znacznym stopniu przyczyniają się do hamowania powstałych procesów nowotworzenia oraz sprawdzają się w zapobieganiu ich powstawaniu. W przeglądzie 206 badań epidemiologicznych na ludziach i 22 najlepszych badań na zwierzętach okazało się, że u jednostek spożywających bardzo duże ilości owoców i warzyw odnotowano niższą o 50% zapadalność na wszystkie typy nowotworów. Jako rozwiązanie dla osób spożywających zbyt mało warzyw powstało Vege Combo czyli zestaw ekstraktów z tzw. "Superwarzyw".

W większości badań pokazujących skutki przyjmowania suplementów żywieniowych wykazano zmniejszenie ryzyka zachorowania na raka oraz zmniejszenie rozwoju nowotworu, będącego w aktywnej fazie choroby.

Warto również wspomnieć o nitrozoaminach, związkach organicznych - silnie rakotwórczych ,których syntetyzowanie wspierają wysokie temperatury. Z tego względu ich działanie jesteśmy najbardziej narażeni jedząc produkty poddawane obróbce termicznej. Najniebezpieczniejsze pod tym względem jest smażenie, grillowanie oraz wędzenie.

Brak aktywności fizycznej oraz stres również przyczyniają się do powstania choroby nowotworowej. Wyniki badania prowadzonego na terenie Wielkiej Brytanii wskazują, że siedzący tryb życia odpowiada za około 4 proc. wszystkich przypadków nowotworów raka jelita grubego, piersi i trzonu macicy.  Aktywność fizyczna , której poświęcimy pół godziny dziennie sprawi, że o 34 proc. zmniejszymy ryzyko zgonu z powodu choroby nowotworowej. 

Czynniki środowiskowe a rak 

 

Międzynarodowa Agencja ds. Badań nad Rakiem do grupy o potwierdzonym rakotwórczym działaniu zakwalifikowała 99 substancji chemicznych. Na  liście znalazły się m.in. : azbest, ołów, formaldehyd, kadm oraz pestycyd jakim jest lindan. Szkodliwe również jest promieniowanie jonizujące, pochodzące np. z promieniowania RTG, pierwiastków promieniotwórczych czy promieniowania kosmicznego. Medycyna jasno określa maksymalne ograniczenie ekspozycji na promieniowanie jonizujące, pochodzące od słońca czy lampy kwarcowej. Nadmiar promieni UV przyspiesza rozwój raka skóry i czerniaka. 

 

        Czynniki genetyczne i opieka zdrowotna

 

Ryzyko wystąpienia chorób nowotworowych ma związek również z genami. Medycyna określa to zjawisko jako zespół związany ze zwiększoną predyspozycją do zachorowania na nowotwory. Dla przykładu : w Polsce, rak piersi jest najczęstszym nowotworem złośliwym u kobiet. Rocznie na tę chorobę zapada ponad 16 tysięcy Polek. Jednym z czynników ryzyka jej rozwoju może być obecność mutacji w obrębie materiału genetycznego, zwłaszcza mutacji patogennych w obrębie genów BRCA. Profilaktyka zdrowotna polegająca na zapobieganiu chorobom nowotworowym poprzez właściwe odżywianie, zdrowy tryb życia oraz wykonywanie badań kontrolnych pozwala na zmniejszenie ryzyka zachorowalności a w niektórych przypadkach, powstrzymanie dalszego procesu chorobowego lub jego całkowitą eliminację.

*Ip C. Controversial issues of dietary fats and experimental mammary carcinogenesis. Prev Med 22: 728-737, 1993.

 

*Steinmetz KA, Potter JD. Vegetables, fruit and cancer prevention: a review. J Am Diet Assoc 96: 1027-1093, 1996.

 

*American Insitude for Cancer Resarch. „Food, Nutrition and Prevention of Cancer; A Global Perspective. Washington, DC: American Institute for Cancer Research, 1997.

 

*Europejski kodeks walki z rakiem Publikacja została przygotowana na podstawie European Code Against Cancer and scientific justification: third version (2003).  www.kodekswalkizrakiem.pl oraz www.cancercode.org 

 

*Krajowy Rejestr Nowotworów

 

*Naturalne strategie walki z rakiem Dr Russell L. Blaylock, 2003.